تعریف پژوهش کیفی
اشتراوس و کوربین منظور از پژوهش کیفی را نوعی از پژوهش می دانند که یافته های حاصل از آن از طریق روش های آماری یا سایر ابزارهای کمّی سازی بدست نیامده است.
این گونه پژوهشی می تواند مطالعه در مورد زندگی افراد، تجارب زنده، رفتارها، هیجانات و احساسات آن ها و همچنین عملکردهای سازمانی، تحرکات اجتماعی، پدیده های فرهنگی و تعاملات میان ملل را شامل شود.
دنزین و لینکن با تاکید بر پیچیدگی و تنوعی که به آن اشاره شد، تعریف کلی و عمومی زیر را برای پژوهش کیفی ارائه می دهند: پژوهش کیفی شامل روش های چندگانه ای است که نسبت به موضوع موردنظر خود رویکردی تفسیری و طبیعت گرایانه دارند.
به این معنی که پژوهشگران کیفی پدیده ها را در محیط طبیعی آن ها مورد مطالعه قرار می دهند و می خواهند این پدیده ها را بر حسب معنایی که افراد به آنها می دهند، ادراک یا تفسیر کنند. کیرک و میلر نیز پژوهش کیفی را رویکردی اجتماعی می دانند که اساسا متکی به مطالعه افراد در محیط خود آنها است و تعامل با افراد را به زبان خود آن ها و تحت همان شرایطی که در آن قرار دارند، مدنظر قرار می دهد.
به طور کلی با توجه به نظرات محققین مختلف، پژوهش کیفی متشکل از سه جزء زیر است:
- نخستین جزء، داده ها هستند که از منابع متنوعی مانند مصاحبه، مشاهده، اسناد، پیشینه ها، فیلم ها و غیره گردآوری می شوند.
- جزء دوم شامل شیوه ها و روندهایی است که پژوهشگران برای تفسیر و سازماندهی داده ها به کار می برند.
- جزء سوم در پژوهش کیفی، گزارش های مکتوب یا کلامی است که به صورت مقاله در مجلات علمی و یا به صورت کتاب و همچنین در قالب سخنرانی در همایش ها ارایه می شوند.
ویژگی های اساسی پژوهش کیفی
ویژگی اصلی پژوهش کیفی در وهله اول مربوط به توجه این رویکرد به موقعیت ها یا افراد خاص و تاکید بر کلمات بجای اعداد است. پژوهش کیفی بطور کلی دارای ویژگی های زیر است:
1- توجه به معانی، دیدگاه ها و ادراکات:
پژوهش کیفی به معانی، دیدگاه ها و ادراکات توجه دارد، یعنی در پی فهم معنای وقایع، موقعیت ها، اعمال شرکت کنندگان مطالعه و توضیحات آنها در مورد زندگی و تجارب خود از دیدگاه خود آنهاست.
در پژوهش کیفی، پژوهشگر نه تنها به وقایع فیزیکی و رفتارهای ظاهری توجه می کند، بلکه این امر را نیز مورد توجه قرار می دهد که شرکت کنندگان پژوهش چگونه به این وقایع معنا می دهند و این ادراک، چگونه رفتار آنها را تحت تاثیر قرار می دهد.
2- توجه به محیط های طبیعی:
پژوهش کیفی به محیط های طبیعی توجه دارد و سر و کار آن با جریان طبیعی زندگی و با موقعیت هایی است که به طور طبیعی در جریان وقایع، لحظه به لحظه و روز به روز شکل می گیرند. پژوهشگر کیفی به دنبال تجربه ی زنده در شرایط واقعی است و تلاش می کند بدون بر هم زدن صحنه و به صورت غیرمداخله ای به گردآوری داده ها بپردازد و هدف وی از این تلاش، اطمینان یافتن از این امر است که داده ها و تحلیل آنها انعکاس درستی از وقایع جاری هستند.
3- ادراک زمینه:
رویکرد کیفی، در پی ادراک زمینه¬ی ویژه ای است که شرکت کنندگان مطالعه، در چارچوب آن عمل می کنند و تاثیری را که این زمینه بر اعمال شرکت کنندگان دارد، مورد ملاحظه قرار می دهد.
پژوهشگران کیفی معمولا بجای گردآوری داده ها از نمونه های بزرگ و ترکیب داده های مربوط به افراد و موقعیت های مورد مطالعه، بر روی تعداد نسبتا اندکی از افراد یا موقعیت ها مطالعه می کنند و فردیت هر یک از آزمودنی ها را در تحلیل های خود محفوظ نگاه می دارند.
جهت مطالعه ادامه مطلب اینجا کلیک کنید...
